Duurzaamleven.net blog

We hebben al vaker geschreven over grond verbeteren, eventueel zonder te spitten, maar permacultuur autoriteit Leo Bakx geeft ons een handleiding om in 30 minuten je 5x5 tuintje om te toveren in een ware, onderhouds vrije permatuin. Je moet wel de nodige mulch materialen bij elkaar sparen want de 30 cm dikte is geen druk fout. Volgens Leo :"Het idee is dat je zoiets één keer doet en zeker een aantal planten neer zet met een hoge biomassa productie zodat je tuin zichzelf kan voorzien in mulch materiaal". Hij roept iedereen op die het uit gaat proberen een foto van het resultaat te sturen.

Een leuk initiatief is het z.g. PermaBlitzen : vorm samen met anderen een stadstuintje om tot een heus permatuintje.

Ik vraag mij of of de methode ook geschikt is voor vette klei grond, daar deze bij afsluiting zuur word, en ook Theo zou graag een handleiding zien van permacultuur toepast op ons klimaat, bodemgesteldheid en cultuur. Ongetwijfelt dat een PDC ( Permaculture Design Certificate ) cursus ons iets kan bieden, maar dat gaat mij net iets te ver.

Misschien dat Leo ooit een praktisch boek voor ons publiceert, tot zover "is het inderdaad een zaak van met gezond verstand de principes toepassen en kijken hoe ver je komt".

Dit artikel meldt dat organische landbouw de oogst in Afrika kan verdubbelen en het waterverbruik met 40% kan verminderen. Goed nieuws dus, maar het riep bij mij twee vragen op.

Ten eerste wordt onderscheid gemaakt tussen biologische en organische landbouw:

Bij biologische landbouw worden alleen onschadelijke chemicaliën gebruikt, organische landbouw staat helemaal geen gebruik van chemicaliën toe.

Ik verkeerde in de veronderstelling dat in biologische landbouw geen chemicaliën worden gebruikt, maar een bezoekje aan Skal laat zien dat er inderdaad een beperkt aantal chemicaliën toegestaan is. Nu ben ik dus benieuwd wat de gevolgen zijn van deze chemicaliën en waarom ze in biologische landbouw zijn toegestaan. Iemand een idee?

Het tweede dat me opvalt aan het artikel is dat het geen links bevat. Dat wordt dus moeizaam zoeken als je meer wilt weten. Daarom hier een paar van de links die ik miste:

• South African Biofarm Institute
• Rainman Landcare Foundation
• UNEP

Helaas zijn dit alleen maar algemene links en geen concrete verwijzingen naar de basis onder de boude uitspraken in het artikel. Van de UNEP heb ik bijvoorbeeld alleen de algemene link kunnen vinden, maar helaas niet het onderzoek waarnaar verwezen wordt. Dit komt vooral omdat het onderzoek in zeer algemene termen wordt omschreven. Weet iemand misschien wel onderzoek wordt bedoeld?

Al met al geeft het artikel een blijde boodschap, maar door het ontbreken van concrete verwijzingen valt moeilijk in te schatten of het realistisch is wat ze van organische landbouw verwachten of alleen maar wishful thinking. Maar ik heb in elk geval weer wat bijgeleerd over biologisch landbouw.

Via de Omslag heb ik het boek Tuinen van Overvloed van Fransje de Waard gekocht. Het bleek een nuchtere, systematische beschouwing van het begrip permacultuur te zijn. Ze beschrijft eerst 10 permacultuurprincipes en vervolgens 6 toepassingsgebieden:

De systematische aanpak spreekt mij als informaticus erg aan, en ook de nuchtere benadering past mij wel. Bovendien probeert De Waard de misstanden in de wereld positief en constructief te benaderen, waarbij soms de verbijstering en verontwaardiging toch even naar boven komt.

Maar ondanks dat het boekje prettig leest, hield ik er uiteindelijk een onbevredigd gevoel aan over. Het boek blijft een beetje in het theoretisch-filosofische hangen. Pas de laatste 50 van 225 bladzijden worden wat concreter, en zelfs dat op een globaal niveau.

Het boek is inspirerend genoeg om meteen aan de slag te willen, maar geeft onvoldoende handvatten om dat ook te kunnen. De Waard suggereert ook dat je gewoon aan de slag moet: experimenteren, leren en vooral doorgaan.

Ik hoopte een boek te vinden dat de permacultuurprincipes toepast op onze omstandigheden: klimaat, bodemgesteldheid, cultuur. Iets als het Handboek Ecologisch Tuinieren, maar dan voor permacultuur. Theoretsiche verhandelingen zijn er genoeg (en ik lees Engels net zo makkelijk als Nederlands) en tropische voorbeelden ook wel, maar een Nederlandstalige handleiding moet ik nog vinden.

Maar misschien moet ik niet zeuren, want een deel van de boekenplank van Tuin Smakelijk ken/heb ik al. En misschien bestaat wat ik zoek ook wel niet. Misschien is het inderdaad een zaak van met gezond verstand de principes toepassen en kijken hoe ver je komt.

Een onderdeel van mijn duurzaamheid is marktplaats af te struinen naar afval van anderen. Zo heb ik al het een en ander "gerecycled", met als bijkomend voordeel dat de mensen er blij vanaf zijn.

Een voorbeeld heb ik als plaatje bijgevoegd: als u voorbij het guitige ventje kijkt, ziet u onze compost bak, gemaakt van gratis stoeptegels. Op een "fundament" van stoepranden, heb ik de tegels gewoon gestapeld in een zigzag patroon met tussen iedere tegel een lucht opening van 5 cm. Ieder jaar verbaas ik mij erover hoe snel de tuinkabouters de compost weer in humus hebben omgetoverd.

Ook zijn deze tegels goed te gebruiken als loop paadje tussen de zaaibedden. Of op de zij ingegraven als randen van zaaibedden / borders.

Wie heeft nog meer suggesties...

Vorig jaar begon een actie om een moestuin bij het Witte Huis te krijgen:

En inmiddels is het gelukt (video).

Een prachtige documentair over de olieafhankelijkheid van landbouw en (vanaf ongeveer de twintigste minuut) welke alternatieven daar voor zijn:

Onze huidige vorm van landbouw kost enorme hoeveelheden energie en chemicaliën, voornamelijk doordat we tegen de natuur inwerken. De natuur wil namelijk een bos zijn, en wij willen wijdse vlakten. Hierdoor hebben we 10 calorieën fossiele brandstof nodig voor het produceren van 1 calorie voedsel.

De afgelopen eeuw hebben veel boeren hun ploeg in de wilgen gehangen. Hierdoor zijn er in Groot-Britannië nu 10 keer minder boeren dan vroeger, terwijl er dubbel zoveel monden gevoed moeten worden. Dat kon doordat we tractors hebben van 400 pk, terwijl de meeste boeren het vroeger moesten doen met 1 à 2 pk (in de vorm van echte paarden). Ons huidige gebruik van fossiele brandstoffen is equivalent aan 22 miljard slaven waardoor we met veel minder mensen veel meer werk kunnen doen.

Maar de olie raakt op. Al enige tijd gebruiken we meer olie dan we vinden. We teren dus in op de ons bekende voorraad. Olie zal daarom schaarser worden, terwijl het aantal gebruikers alleen maar toe zal nemen. Wanneer de omslag plaats zal vinden is nog onderwerp van discussie, maar dat we van onze olieafhankelijkheid af moeten staat als een paal boven water.

Maar hoe dan? Landbouw is hard werken voor een mager loon. Een boer maakt veel kosten voor brandstof, bestrijdingsmiddelen, kunstmest, zaai- en pootgoed en transport. Dat is allemaal nodig omdat het systeem tegen de natuur in werkt. Een systeem dat juist met de natuur meewerkt is permacultuur.

Onder permacultuur richt je een permanent systeem in zoals in een bos. Dus geen jaarlijkse cyclus van ploegen, bemesten, eggen, zaaien, spuiten, bijmesten, nog eens spuiten, oogsten. Maar een systeem waar de meeste arbeid in het oogsten gaat zitten. Het oogsten is veel arbeidsintensiever dan bij conventionele landbouw, maar kijk eens naar alle werk dat je niet hoeft te doen. En kosten voor arbeid blijven in de lokale economie, terwijl kosten voor brandstof en chemicaliën naar grotendeels naar multinationals aan de andere kant van de wereld gaat.

Eén van de moeilijkste dingen om coventionele landbouwers van te overtuigen is dat ploegen niet nodig en zelfs schadelijk is. In de film wordt het vergeleken met het villen van een levend wezen: de grond vindt dat niet lekker en gaat er dus ook dood van (geen bodemleven). In de documentaire laten ze zien hoe enige tientallen jaren gelden een ploegende tractor werd gevolgd door een zwerm vogels, terwijl er nu geen vogel te bekennen is.

Voor permacultuur moet je anders naar de voedselketen gaan kijken. Aan de ene kant heb je de productie. In de documentaire is goed te zien hoe veehouders zich helemaal toeleggen op gras als enige voedselbron, terwijl vee ook graag bladeren eet. Als je dat beseft wordt een nutteloze haag ineens een bron van veevoer. En bomen zijn veel productiever omdat ze 'verticaal produceren' (een belangrijk thema in permacultuur) en bovendien hebben ze bijna geen onderhoud nodig (bomen zijn wat de natuur wil).

Om tot hoge productie per vierkante meter te komen, maakt permacultuur gebruik van lagen (kruiden, struiken, bomen, klimmers, e.d.) en van meerdere functies per plant (voedsel voor mensen, voedingsstoffen beschikbaar maken voor andere planten, insecten en vogels aantrekken, vocht uit diepere bodemlagen halen, erosie tegengaan, schaduw bieden, enz.). Tegenover deze hoge productie per vierkante meter, wordt als nadeel van permacultuur vaak genoemd dat het arbeidsintensief is. Hoewel dit op zich waar is, moeten we ons afvragen of het werkelijk een nadeel is in tijden dat olieschaarste en werkeloosheid dreigen.

De kans is dus groot dat de landbouw van de toekomst meer arbeid zal vragen dan die van nu. De deskundige van het Post Carbon Institute verwacht dat de leegloop van het platteland deze eeuw zal omkeren. Hij verwijst daarbij naar de victory gardens die 40% van de voedsel leverden in Groot-Brittannië tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Om landbouw volgens permacultuur mogelijk te maken moeten we ook onze consumptie aanpassen. Minder vlees eten bijvoorbeeld (altijd een goed idee). En noten eten in plaats van graan (graan is moeilijk in permacultuur te passen). En bijvoorbeeld boombladeren (of zevenblad) in plaats van sla.

Een inspirerende film!

Het tuinierseizoen staat voor de deur. Een paar weken geleden heb ik het eerste stukje van onze nieuwe moestuin omgespit. Vorig jaar hebben we daar een laag mulch opgelegd: stro, bladeren, maaisel, enz. Het spitten viel me erg mee. De grond is nog duidelijk herkaanbaar als vette klei, maar het waren klontjes vette klei die (grotendeels) van mijn spitvork vielen.

Vandaag hebben we wat fruitstruikjes naar hun definitieve plek verhuisd. Op deze plek ligt nog 'onbewerkte' klei. En toen bleek het grote verschil. Want hier bleef de klei als één grote klomp aan mijn vork hangen. Zo erg zelfs, dat ik met één voet op de klomp klei moest gaan staan om mijn vork er uit te kunnen trekken.

Dus mulchen lijkt te werken zoals beloofd. Dat verwachtten we wel, maar we zijn hier omringt door 'ongelovigen' die er van overtuigd zijn dat klei alleen te bewerken is met zware machines en bestrijdingsmiddelen.

Onze buren hebben voor hun moestuin wel eens een lading potgrond op hun klei gegooid, maar waren toen erg teleurgesteld dat het 'in de grond zakte'. Blijkbaar gingen ze er van uit dat je na één keer grond storten van het probleem af was, en hadden ze niet begrepen dat de grond verteert (en dat je dat ook wilt) en je het dus elk jaar moet aanvullen.

Soms kom je via het een het andere tegen. Zo was ik dit weekend mijn De NatuurGids lees achterstand aan het inhalen, alwaar ik een artikel tegen kwam over ander / vreemd voedsel, met daarin de vermelding van Jac Nijskens van De Historische Groentenhof

"Jac Nijskens richtte De Historische Groentenhof op in 2004. Samen met een hechte ploeg vrijwilligers teelt hij circa 350 rassen vergeten, zeldzame en bijzondere groenten. "De smaak van vroeger", zo zegt hij, "gaat verder dan hoe het proeft."

Naast het kweken, rondleidingen, lezingen, kook cursus, en een heus jaarlijks bacchanaal van 14 gangen, hebben ze ook een internet winkel vol met recepten boekjes en zaadjes. De vraag wat we dit jaar in onze moestuin gaan zetten is hiermee beantwoord.

Een beetje zoeken levert nog een zaden en knolen winkel op, die ook samen werken in het Genootschap der Vergeten Groenten.

Nu word er melding gemaakt van een samenwerking met veiling ZON en C1000; de vergeten groenten zouden in de schapen van de C1000 liggen !

Vraag: Heeft iemand al Broccoletto of Rattenstaartjes bij de C1000 zien liggen ?

Het gekke is,

ik was ze niet vergeten,

ik heb ze nooit gekend.

De laatste jaren heb ik onze moestuin een beetje verwaarloosd. Door het vele geklus aan het huis, had ik het me makkelijk gemaakt door het hele veldje te beplanten met pompoen. Dit jaar heb ik meer tijd en voornemens en ben ik al begonnen met de eerste voorbereidingen.

Als een brave zoon heb ik altijd de methode van mijn vader gehandhaafd; Spit je compost ieder jaar goed onder. Dit is een nogal zwaar klusje, vooral na een wintertje lang bank zitten. Maar nu heb ik het licht gezien: Tuinieren zonder te spitten. Deze permacultuur methode gaat ervan uit dat je de grond niet verstoord, en toch op een natuurlijke manier voor de grond zorgt,en als ik het goed begrepen heb zorgen wormen ervoor dat alle voedsel die je op de grond legt, de grond in trekt. Je moet er wel eerst voor zorgen dat je grond los (luchtig) en vruchtbaar is, door eerst een paar jaar de grond te verbeteren. Ook moet je je veldje in bedden verdelen ( 120 cm ) zodat je daar nooit meer op loopt. Is de ondergrond goed, dan kun je ieder jaar in de herfst je bedden bedekken met een dikke laag compost, en daarop mulchen. In het voorjaar de mulch eraf, eventueel de grond een beetje openen met een riek, en klaar.

Door mijn gespit de laatste jaren is de grond behoorlijk los, en ga ik ervan uit dat ik de methode meteen kan uitvoeren. Daar ik dit vorige herfst niet gedaan heb, ben ik vandaag al begonnen met mijn verteerde compost op de grond te verdelen. Ik moet zeggen een stuk minder zwaar werk. Als het goed is kan ik in het voorjaar meteen zaaien/planten.

Een ander permacultuur methode is om voornamelijk vaste eetbare planten te gebruiken. Hier zorg je door mulchen en 1 jarige bodembedekking die je in de winter laat liggen ervoor dat de grond eromheen los en vruchtbaar blijft. Tot dit inzicht was ik al gekomen en heb al veel vaste bessen, aardbeien en frambozen staan (tja, lekkerbek) die ieder jaar verwerkt worden als jam, wijn en natuurlijk op Limburgse vlaaien.

Wie heeft er zin in de lente ? ...nou ik wel.

Zelf hadden we al eens geëxperimenteerd met aardappeltorens van oude autobanden, maar in Tokyo doen ze het met een ander soort torens.

Een aanpak met veel voordelen: het dak is beschermd tegen de elementen, de warmte van de zon wordt ingezet voor groei (waardoor de airco minder snel aan hoeft), het levert werkgelegenheid op, in de herfst houd je er lekkere, zoete aardappelen aan over, en de afstand tussen producent en consument is minimaal.

En ze kweken niet alleen aardappelen op het dak, maar ook groenten in de kelder, waaronder sla, tomaten en pompoenen. Nu weet ik niet of dat niet enorm veel energie kost, maar als je bedenkt dat Japan 60% van zijn voedsel toch al moet importeren, dan kan die energie waarschijnlijk al snel uit. Maar misschien hebben ze ook wel slimmere oplossingen bedacht (e.g. de warmte van de kantoren gebruiken).

(Via het NRC)