Duurzaamleven.net blog

De coalitie voert al ruim een week crisisoverleg, en het gaat moeizaam. Gangbare economie-theorie schrijft voor dat je recessies bestrijdt door de bestedingen op te schroeven. En de enige die dat in tijden van economische tegenspoed kan doen is de overheid. Met geleend geld, dat wel. Dus alle partijen willen investeren, maar er is verschil van mening hoeveel bezuinigingen daar tegenover moeten staan en hoe snel de staatsboekhouding weer op orde moet zijn.

Onze huidige economie is gebaseerd op de kringloop van geld. Dat is net zoiets als de natuurlijke kringlopen van bijvoorbeeld water en voedingsstoffen, maar net een beetje anders. De geldkringloop is namelijk niet stabiel, maar moet groeien. En die groei moet groter zijn dan de inflatie, want anders schiet je er niets mee op.

Die groei komt natuurlijk ergens vandaan. Om te kunnen goeien, moet de economie gevoed worden. Gelukkig zijn er schijnbaar onuitputtelijke voedingsbronnen, zoals de bodem, de zee en fossiele brandstoffen. Ik zeg 'schijnbaar' omdat het inmiddels niemand kan zijn ontgaan dat die bronnen verre van onuitputtelijk zijn. De bodem raakt uitgeput, de zee raakt overbevist, en de olie raakt op.

Leren we van onze fouten? 'De voorraad olie is natuurlijk te beperkt, terwijl de voorraden kool en uranium veel groter zijn. Dus als we daarop overstappen, kunnen we weer een hele tijd vooruit.' Onzin. Eindig is eindig. Punt. Einde verhaal. Geen discussie mogelijk. Dus al zou uranium 'minder eindig' zijn dan olie, uiteindelijk raakt het een keer op en zitten we dus weer met hetzelfde probleem. We moeten dus wat anders verzinnen.

Maar wat dan? Zit de oplossing in spaarlampen, CO₂-compensatie en hybride auto's? Moeten we radicaal simpel gaan leven? Terug naar de prehistorie? Alternatieve economie? Een communistisch systeem zoals op Cuba? Of beperkt houdbaar geld zodat investeren veel aantrekkelijker wordt dan sparen?

Cradle to Cradle spreekt mij erg aan. Omdat het uitgaat van overvloed in plaats van beknibbelen. Daarvoor moeten we wel onze wereld opnieuw ontwerpen. En om dat te kunnen doen, moeten we de manier we ontwerpen opnieuw ontwerpen. Want onze huidige manier van ontwerpen is gericht op maximale winst, en neemt milieu en ethiek amper mee in haar overwegingen.

Maar dit blijft allemaal bij de klassieke Keynesiaanse theorieën. Wat als de gangbare theorie niet meer opgaat? Dit artikel vergelijkt de maatregelen tot-nu-toe met het dotteren van een hartpatient. Wat als het economische systeem inderdaad die hartpatient is en gewoon niet meer werkt als voorheen? Wat zijn dan de alternatieven?

Eén alternatief is de meritocratie. Iets dat al jaren gangbaar is in de groepen ontwikkelaars die aan open source software werken, en die steeds meer zijn ingang begint te vinden in sociale netwerken als bijvoorbeeld Twitter. Zowel bij ontwikkeling van open source software als bij sociale netwerken ontlenen de leden hun status aan hun bijdrage aan de gemeenschap. Hoe meer code van goede kwaliteit je aan het project bijdraagt hoe meer je kunt mee beslissen over het verloop van het project. Hoe mee interessant nieuws je te melden hebt op je blog en op Twitter, hoe meer mensen je berichten zullen lezen. Kenmerk van deze meritocratie-netwerken zijn openheid en transparantie en dat zijn nou net de eigenschappen die veel aan bod komen bij discussies over de hervormingen van ons financiële systeem. Misschien moeten de hervormers eens op het Web 2.0 gaan kijken.

Fantaseert u even met mij mee? Als gedachtenexperiment stel ik mij voor hoe de wereld er in 2048 (geïnspireerd op 1984) uit ziet. Deze keer: de toekomst van transport.

Mijn inspiratie komt eigenlijk door onze verhuizing naar een omgeving waar veel gebruik wordt gemaakt van micro autotjes. Een soort 'brommers met afdak' zeg maar.

Onze auto's zijn veel te groot geworden. Vooral als je bedenkt dat we er meestal maar in ons eentje in zitten en dat auto's erg veel voor korte tripjes zoals boodschappen worden gebruikt. Dat kan veel kleiner.

Geïnspireerd op het visgraat-model dat Syntus in het Openbaar Vervoer in de Achterhoek introduceerde, dringt zich al een tijdje een toekomstbeeld voor transport aan mij op. In dit beeld verplaatsen we ons voor de korte afstanden in een soort 'pods'. Dit zijn kleine wagentjes op electriciteit, met een beperkte actieradius en snelheid (max. 80 km/h). (Wat schetste mijn verbazing toen ik de AIRpod tegen kwam die dat precies biedt, maar dan op luchtdruk.)

Voor de langere afstanden zou je met je pod naar het dichtsbijzijnde treinstation gaan. Daar koppel je je pod aan het spoornet die je automatisch naar de plaats van bestemming brengt (die had je namelijk al in het navigatiesysteem van je pod ingevoerd). 'Overstappen' gaat automatisch.

Op lange afstanden gebruik je dus de energie van het spoornet, en ondertussen wordt je pod opgeladen. Tijdens het reizen op het spoornet kan je in je eigen privé-ruimte doen wat je wil: werken, televisie kijken, internetten, slapen. De benodigde services (energie, TV en internet bijvoorbeeld) worden door het spoornet geleverd.

Uiteindelijk zie ik een soort monorail voor me, zodat je niet op een trein hoeft te wachten, maar meteen aan kan haken. Als overgang zouden we aanvankelijk echter van gewone treinen gebruik kunnen maken, zoals bijvoorbeeld al bij de kanaaltunnel gebeurt. Dit heeft als groot voordeel dat we van bestaande infrastructuur gebruik kunnen maken.

Voor gezinnen zijn er dubbele pods beschikbaar. Het liefst zouden die pods koppelbaar zijn als de tegenwoordige harmonicabussen, zodat je bij vertrek kunt besluiten hoe groot je vervoermiddel voor deze rit moet zijn.

Voor goederenvervoer wordt gebruik gemaakt van een vergelijkbaar systeem, waar de vervoerder aan de hand van de goederen bepaalt uit hoeveel secties zijn pod moet bestaan. Vervolgens brengt hij de pod met goederen naar het station, vanaf waar het systeem het overneemt. Voordeel is dat er alleen bestuurders nodig zijn voor het halen en brengen naar en van de stations. Dit is vergelijkbaar met het huidige vervoer met containers, met als grote voordeel dat het schaalbaarder is, zodat ook kleinere partijen er gebruik van kunnen maken.

Door deze aanpak zouden snelwegen overbodig worden en is transport uitstootvrij (vooral van belang in stedelijk gebied). Het systeem is flexibel, comfortabel en gebruiksvriendelijk. En het kan met bestaande technieken geleidelijk worden ingevoerd.

Hoe voorzien we in onze energiebehoefte over 40 jaar? Zal de olie dan op zijn?

Ik denk niet dat de olie ooit op zal zijn, maar dat hangt af van je definitie van "op". Is de olie op als het onbetaalbaar is geworden, of is het pas op als de laatste druppel uit de bodem is gezogen? Volgens de eerste definitie is de olie misschien nu al op (al beseffen we dat nog niet), en volgens de andere definitie zal de olie waarschijnlijk nooit op zijn.

Het zal in elk geval niet zo heel lang meer duren voordat het te duur wordt om in auto's te gieten. Ik verwacht dat al in het volgende decennium afspraken zullen worden gemaakt over het gebruik van olie: niet langer als brandstof, maar alleen nog als grondstof.

En landbouwproducten zullen de rol van olie over gaan nemen. Dan denk ik niet aan biobrandstoffen (die drijven de voedselschaarste te veel op), maar meer aan bijvoorbeeld kunststoffen uit maïs. Hierdoor zal de prijs van landbouwproducten beperkt toenemen. Daar zullen landbouwers garen bij spinnen, zonder het eten uit de monden van armen te stoten. Boeren hoeven hun producten niet langer tegen bodemprijzen of met zware subsidie te verkopen. De schaarste zal er voor zorgen dat landbouw weer een aantrekkelijke markt wordt.

De autobrandstof voor de toekomst is waterstof. Niet vanwege principiële redenen, maar domweg omdat het goed aansluit op het huidige model van tankstations langs de snelwegen.

Maar waterstof is natuurlijk geen delfstof, het moet worden opgewekt door bijvoorbeeld electrolyse. Hierdoor wordt de behoefte aan energie alleen maar groter. En de enige energiebron die dat op dit moment met enige zekerheid zal kunnen leveren, is kernenergie. Ik verwacht dat dat dus de belangrjkste energiebron zal worden, niet omdat mij dat de beste keuze lijkt, maar wel vanwege de economische en politieke krachtvelden.

Nederland zal hier waarschijnlijk te laat op in spelen. Hierdoor zullen we onze aardgasbaten voor een groot deel uit moeten geven aan het inkopen van kernenergie uit andere landen. Dat zal niet zo heel erg zijn, omdat de prijs van aardgas zal zijn meegestegen met die van olie. Het zal echter wel een gemiste kans zijn om de staatsschuld terug te brengen. Ik verwacht echter ook dat Nederland meer dan andere landen zich zal toeleggen op duurzame energiebronnen, zoals wind- en getijdenenergie.

Samengevat denk ik dat in 2048 het gebruik van olie streng zal zijn gereguleerd, dat grondstoffen uit de landbouw zullen komen en dat kernenergie de belangrijkste energiebron wordt.

Met enige regelmaat doe ik onderstaand gedachtenexperiment:

Denk je in: het is het jaar 2048, je zit in je knusse huisje van je oude dag te genieten, in een wereld die (hopen we) nog mooier is dan nu.

Op een dag komen je kleinkinderen op bezoek. Het gaat over 'vroeger' (nu dus). Waar verbazen zij zich het meest over?

Met dit experiment probeer ik te bedenken wat er echt aan onze maatschappij moet veranderen. Niet verzanden in de waan van de dag, maar proberen te zien wat latere generaties zullen zien. Wij kijken nu raar aan tegen kinderarbeid, slavernij, kolonialisme, apartheid, enz. Wat zijn de misstappen van nu voor de toekomst?

Mijn belangrijkste kandidaten zijn:

• We spuiten gif op ons voedsel.
• We hebben een mestoverschot (misschien niet meer in de vorm van mestmeren, maar toch nog wel in de vorm van bodemverzadiging) en gebruiken kunstmest.
• We voeren makeup-proeven uit op levende dieren.
• De ene helft van de wereldbevolking is ondervoed door de weinig eten, de andere helft door overconsumptie.
• We verbranden olie in auto's, terwijl we weten dat het een eindige voorraad is en er veel belangrijkere toepassingen zijn.
• We eten smakeloos vlees van beesten die hun hele leven in een veel te klein hok hebben gezeten.

Wat zijn jouw belangrijkste kandidaten?