Duurzaamleven.net blog

Deze video laat goed zien hoe onze woonwensen zich in de loop van de vorige eeuw hebben ontwikkeld:

Mijn vader vertelde altijd hoe hij in de jaren '50 in een gezin met zes kinderen opgroeide in een piepklein huisje. Wij wonen nu in twee stacaravans met een gezamenlijke oppervlakte van 55m². Ik denk dat gelijk is aan hun huis toen.

Ik ben zelf opgegroeid in een huis van 110m². Elk kind had een eigen slaapkamer en we hadden een zolder voor logé's. Wij proberen op dit moment onze woning van 110m² te verkopen en ontdekken dat mensen dit te klein vinden. Zelfs voor stellen zonder kinderen en voor mensen van middelbare leeftijd wiens kinderen het huis al uit zijn.

Het huis dat we nu aan het bouwen zijn wordt 200m² plus zolder. Wij wilden bouwen volgens het KISS (Keep It Small & Simple), maar door verschillende oorzaken is het veel groter geworden. Op papier hebben we ook onderschat hoe groot het werd, en nu het huis er staat voelt het allemaal enorm.

De norm voor een prettig huis ligt volgens mij nu rond de 165m². Dat is het drievoudige van 60 jaar geleden!

Een moeilijk onderdeel bij het duurzaam bouwen is de keuze van de ramen. Maar al te vaak word HR++ beglazing aangeraden, maar is dit wel in alle situaties de juiste keuze ? Door een speciale coating word de warmte straling gereflecteerd maar het licht wel doorgelaten. Dit geeft natuurlijk een betere warmte isolatie van binnen naar buiten, maar van buiten naar binnen sluit je een belangrijke (gratis) energie bron uit; de zonne warmte. Vaak wil men dit in de zomer ook, maar in de winter is de zonnestraling meer dan welkom, vooral nu de zon meer en feller schijnt. Er moeten dus creatieve oplossingen bedacht worden om de zon in de zomer buiten te sluiten en in de winter te verwelkomen !

Hierbij kun je van een aantal natuur verschijnsels gebruik maken:

• In de zomer staat de zon hoger dan in de winter.
• Loofbomen hebben in de zomer schaduw werpende bladeren, en zijn in de winter kaal.
• ... ( wie ? )

Bij het pas geopende nieuwe gebouw van AVVN hebben de architecten gekozen om de ramen meer naar binnen te bouwen om zodoende een "overkapping" te creeren. Bij hoog staande zon werp deze een schaduw op de ramen. Ook maken ze gebruik van grote houten lamellen aan de buitenkant, waarvan de hoek zo gekozen is dat ook deze de zomer zon buiten laten, maar de winter zon niet.

Ook Theo heeft voor een alternatief gekozen.

In de Permacultuur gebruikt men natuurlijke begroeiing ter bescherming tegen weer en wind, met het liefst een dubbele funktie. Met b.v. fruit leibomen creëer je niet alleen een zomer schaduw op je ramen, maar ook je eigen fruit teelt.

Het optimaal benutten van de natuurlijke energie bronnen, met minimaal gebruik aan techniek ligt ook ten grondslag aan het idee van de zonnehaardwoning van adviesbureau Boom. Hierbij word een serre welke op het zuiden, buiten de isolatie schil van het huis staat gebruikt als warmte vanger. De opgewarmde lucht gaat dan via de huis ramen naar binnen. In de zomer staat de serre open.

Als ik nog meer van deze oplossingen tegenkom,zal ik ze hierbij zetten.

Nog een Tip in het algemeen: Als u een constructie hebt bedacht die niet zo kant en klaar in de winkel ligt, loont het zich bij een opleidings centrum voor Werktuigbouw/Bouwkunde/Built Environment te informeren. De docenten zitten altijd om interessante projecten verlegen. Er zijn vaak mogelijkheden tot calculatie en zelfs constructie.

Aanvulling:

Ook in ontwikkelingslanden word het vangen van de zon toegepast. Goede tip is om de zon op veel donker steen te laten schijnen, die dan de opgeslagen warmte s'avonds weer afgeeft.

Aanvulling 2:

Handige tools.

Het kabinet wil in 2020 energieneutraal bouwen. Daarvoor gaat de voorgeschreven EPC (energieprestatiecoëfficient) van 0,8 sinds 2006, via 0,6 in 2011 en 0,4 in 2015 naar 0 in 2020.

Dat zijn ambitieuze plannen, waarvoor ook de bepalingsmethodiek van het EPC moet worden aangepast. En omdat wij op dit moment een huis aan het bouwen zijn, hebben we nog wel wat tips.

De huidige bepalingsmethodiek lijkt namelijk te zijn opgesteld door installateurs. Voor installaties (ketels, afzuiging, e.d.) krijg je veel punten, maar voor passieve, low-tech maatregelen een stuk minder. Natuurlijk is de methodiek nog niet voorbereid op muren van strobalen, maar ook voor oriëntatie ten opzichte van de zon krijg je geen punten. Terwijl dat juist een heel belangrijke maatregel is voor passiefhuizen.

Een ander voorbeeld is isolatie van de ramen: wij kiezen voor normaal dubbel glas. Dit is goedkoper, maar laat ook extra zon door in de winter. Om te voorkomen dat de warmte er 's avonds weer met dezelfde snelheid uit vliegt, hebben we luiken voor de ramen bedacht. Helaas is deze oplossing niet voorzien in de methodiek, dus voor de EPC krijg je daar geen punten voor.

Als laatste wil ik onze leemkachel noemen. Dit is één van de meest efficiente manieren om je huis met hout te verwarmen. En het juiste hout is CO₂-neutraal. Een puntenpakker dus? Nee, want dit soort oplossingen kent de methodiek niet.

Doordat we voor passieve, onconventionele en low-tech oplossingen kiezen, hebben we moeite om zelfs de EPC van 0,8 te halen. Maar volgens mij zegt dat meer over de huidige methodiek, dan over ons huis. Veel ruimte voor verbetering dus!

Zo werkt het dus:

De laatste commentaren van deze (populaire!) post, gaan over ventilatie.

Wij zijn bezig met de bouw van onze nieuwe huis. Dit willen we zo duurzaam mogelijk doen, dus isolatie en ventilatie zijn voor ons een actueel onderwerp. Onze architect heeft in elk geval overal maatregelen genomen om te voorkomen dat lucht en vocht het huis in en/of uit kunnen.

Morderne woningen zijn als een plastic zak: alle kieren en naden worden zorgvuldig dichtgesmeerd en afgeplakt. Het doet ons dan ook een beetje vreemd aan dat na al deze moeite allemaal gaten in de plastic zak worden geprikt voor ventilatie. Nu twijfelen we niet aan de noodzaak van ventilatie, maar wel aan de manier van werken.

Waarom niet gewoon een woning die wat minder hermetisch is afgesloten? Ventilatie is toch gewoon 'gecontroleerde tocht'? Bouw dan gewoon een tochtig huis en bestrijdt de tocht alleen daar waar je er last van hebt. Wat is immers het verschil tussen een tochtend raam en een raam met ventilatierooster?

Als ideale oplossing was de laatste jaren mechanische ventilatie populair. Maar ook dit heeft zo zijn nadelen: het maakt lawaai, sommige mensen vinden het binnenklimaat dat ontstaat onprettig, filters moeten worden gereinigd, en je hele huis komt vol met buizen. Veel mechanische afzuigsystemen worden vanwege deze problemen permanent uitgeschakeld.

Het riekt naar een samenzwering van de bouwsector die eerst geld verdient aan de plastic zak en dan aan het lekprikken ervan. Het zou ook een bureaucratische oorzaak kunnen hebben, waarbij overheidsinstantie I over de isolatie gaat en overheidsinstantie V de voorschriften voor ventilatie opstelt.

Daarom mijn vraag: waarom eerst de plastic zak als je hem vervolgens toch lek prikt?

Ik probeer uit alle macht het energieverbruik binnen de perken te houden. Maar ik kan wel wat tips (van deskundigen ;-) gebruiken.

Als we niet thuis zijn en 's nachts staat de thermostaat op 15 graden. Als we wel thuis zijn staat de verwarming overdag op 18 graden (we zijn dan toch bezig) en 's avonds op 19 graden.

Maar het blijft zo enorm vochtig in huis. Wat kan ik daar tegen doen? De verwarming hoger? Ik kreeg het advies van iemand om een half uur per dag alle ramen open te zetten om het vocht uit huis te verdrijven en pas daarna de verwarming op te stoken. Ik heb wel in alle kamers de roosters, van die schuifdingen boven het glazen raam, open staan. Maar dat lijkt niet genoeg, de brievenbus is nat aan de binnenkant.

Wat moet ik doen om ons supergoed geïsoleerde huis (bouwjaar '94) zo efficiënt mogelijk warm te stoken?

Ineens zie ik overal berichten opduiken over duurzame woonarken. Zoals deze die is gebouwd van hergebruikt polystyreen en is voorzien van groene daken en wanden. Of deze glazen bak, die niet alleen C2C is , maar ook nog eens autarkisch (net als de geWoonboot).

Wonen op het water heeft vele voordelen: het heeft een zekere romantiek, we hebben veel water waarop gewoond zou kunnen worden, en op het water zijn bouwbesluit en welstandstoetsing niet van toepassing. Maar voorlopig is het nog erg moeilijk om ligplaatsen te vinden.

(Via Bright en P+)

Vorige week had ik het met iemand over de woningbouw in Amerika. De strekking van zijn verhaal was dat men daar zegt dat het onzin is om huizen te bouwen die lang mee moeten kunnen gaan. Het idee is dat over een generatie of twee de woonwensen zo zullen zijn veranderd, dat er toch niemand meer in wil wonen, tenzij er grondig wordt verbouwd.

Mijn eerste impuls was om daar verontwaardig tegen in te gaan. Het is immers verspilling om 'wegwerphuizen' te bouwen? Of toch niet?

Mensen leven al sinds de prehistorie in wegwerphuizen. Eenvoudige schuilplaatsen-voor-één-nacht van een paar takken. Leemhutten in Afrika. Noem maar op. Niks mis mee, mits de huizen dan ook maar als tijdelijk onderkomen worden gebouwd, en mits er niet te veel mensen zijn.

In Amerika gaat dat niet helemaal goed. De huizen zitten vol met kunststoffen, beton en gif, en zijn dus niet eenvoudig te slopen. Bovendien leven er vaak heel veel mensen op een kluitje. Zoveel, dat er een enorme aanslag wordt gepleegd op grondstoffen.

Gevolg: huizen moeten veel langer mee gaan dan waar ze voor bedoeld zijn. Lager op de maatschappelijke ladder wonen mensen in uitgeleefde huizen.

Maar op zich kan het prima om huizen te bouwen voor één of twee generaties. Als de materialen voor dat huis maar herbruikbaar (bijvoorbeeld eiken balken) of composteerbaar en in die periode hernieuwbaar zijn (stro, zachthout, enz.). En laten we eerlijk zijn, grote delen van onze woningen worden om de 10 jaar sowieso vervangen (denk aan badkamers, keukens, meubels, stoffering).

Dit artikel wil precies de andere kant op: “Bouwers in Nederland gaan ervan uit dat een woning 50 jaar mee moet. In praktijk blijven huizen echter honderden jaren staan.”.

Is die stelling over de levensduur van woningen terecht? Voor iemand die in de grachtengordels van Amsterdam woont, lijkt dat misschien zo, maar voor iemand die in een na-oorlogse woonwijk woont lijkt het klinkklare onzin.

De essentie is volgens mij dat je woningen ontwerpt voor hun beoogde levensduur. Twee-generaties-woningen moeten makkelijk en verantwoord te slopen zijn. Woningen-voor-de-eeuwigheid moeten in de loop van de eeuwen zijn aan te passen aan wensen van nieuwe generaties.

Een goed boek op dit vlak is How Buildings Learn van Steward Brand (zie hier voor aantekeningen). Echt een aanrader.

Ooit vroeg ik mij af of Minster Cramer Cradle to Cradle kende. Deze foto toont in elk geval aan dat ze McDonough kent. Maar belangrijker zijn de Almere Principles die bij deze foto horen.

Even kort op een rijtje:

1. Koester diversiteit.
2. Verbind plaats en context.
3. Combineer stad en natuur.
4. Anticipeer op verandering.
5. Blijf innoveren.
6. Ontwerp gezonde systemen.
7. Mensen maken de stad.

Allemaal mooie kreten, en ook principes waar ik achter kan staan. Wel wat vaag (daar zijn het natuurlijk wel principes voor), dus is er ook een uitgebreide versie.

De term 'Almere Principles' doet sterk denken aan 'Hannover Principles'. Ze ademen ook hetzelfde ideaal uit, maar vanwege de toepassing op de groei van een bestaande stad, zijn de Almere Principles een stuk concreter.

Ik ben benieuwd wat deze principes de Gemeente Almere de komende jaren zullen brengen.

Na mijn eerdere post over schoonmaakmiddelen, heb ik mijn idee om glansspoelmiddel te vervangen door schoonmaakazijn en brandspiritus zelf maar eens uitgeprobeerd.

Het goede nieuws eerst: gewoon een scheutje azijn en een scheutje spiritus werkt volgens mij net zo goed als het peperdure glansspoelmiddel. De glazen glimmen dat het een lieve lust is en hebben hetzelfde 'piepende' gevoel als je er overheen wrijft.

Maar ineens herinnerde ik mij dat aan spiritus een gif is toegevoegd. Wikipedia bevestigt dat aan de ethanol in spiritus onder andere het giftige methanol is toegevoegd. Zelfs meende ik mij te herinneren dat je van het drinken van brandspiritus uiteindelijk blind kunt worden (en ook dat klopt).

Nu is mijn vraag natuurlijk of deze toepassing van spiritus gevaarlijk is voor onze gezondheid. De lethale inname van methanol is 25 gram, dus dan moet je aardig je best doen. Maar dit is niet iets waar je risico's mee wilt nemen.

De alcohol in het glansspoelmiddel is toegevoegd vanwege de snelle verdamping. Dus is de vraag of bij verdamping van de spiritus, nog een schadelijke film achterblijft.

Misschien werkt schoonmaakazijn zonder spiritus wel net zo goed?